Anayasa
Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru: Rehber
Kimler başvurabilir, otuz günlük süre ne zaman başlar, hangi haklar için başvurulur, ihlal kararının sonucu nedir?
Bütün kanun yollarını tükettiniz ve yine de temel bir hakkınızın ihlal edildiğini düşünüyorsunuz. 2012’den bu yana Türkiye’de bu durumda başvurulabilecek bir yol var: Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru. Bu başvuru bir üst mahkeme yolu değil, temel hakların korunmasına özgü olağanüstü bir yoldur.
Hangi haklar için başvurulur?
6216 sayılı Kanun’un 45. maddesine göre herkes, Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla başvurabilir. Başlıca örnekler:
- Adil yargılanma ve makul sürede yargılanma hakkı
- Mülkiyet hakkı
- Özel hayata ve aile hayatına saygı
- İfade ve basın özgürlüğü
- Kişi özgürlüğü ve güvenliği
- Yaşam hakkı, kötü muamele yasağı
Başvuru şartları
- Kanun yollarının tüketilmesi: Olağan başvuru yollarının tamamı kullanılmış olmalıdır.
- Süre: Yolların tüketildiği ya da ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün.
- Kişisel ve güncel ihlal: Başvurucunun kendisi doğrudan etkilenmiş olmalıdır.
- Anayasal önem: Konu Anayasa’nın uygulanması bakımından önem taşımalıdır.
Otuz gün çoğu zaman son kararın size bildirildiği tarihten başlar. Haklı bir mazeret varsa, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde belgeleriyle başvurulabilir.
Başvuruda dikkat edilecekler
Başvuru harca tabidir. Dilekçede başvurucunun kimlik bilgileri, ihlal edildiği ileri sürülen hak, dayanılan Anayasa hükümleri, ihlal gerekçeleri ve başvuru yollarının tüketildiğine dair bilgiler yer almalıdır. Başvuru, mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikleri aracılığıyla da yapılabilir. Hak ihlalinin derece mahkemelerinde de ileri sürülmüş olması önemlidir.
Süreç nasıl işler?
- Başvuru ön incelemeden geçer; eksik varsa tamamlaması için süre verilir.
- Komisyonlar kabul edilebilirliği inceler.
- Bölümler esas hakkında karar verir.
- İhlal bulunursa ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için gerekenlere hükmedilir.
İhlal kararı ne sağlar?
İhlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa dosya yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılamada yarar yoksa ya da ihlal yeniden yargılamayla giderilemiyorsa lehine tazminata hükmedilebilir.
Makul süre başvurularında özel durum
Uzun süren yargılamalarla ilgili bazı başvurularda Tazminat Komisyonu yolu gündeme gelir. Bu nedenle başvurudan önce doğru yolun belirlenmesi gerekir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
Bireysel başvurunun sonuçsuz kalması hâlinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurulabilir. Süre, iç hukuk yollarının tüketildiği son karardan itibaren dört aydır. Bireysel başvuru, kural olarak bu yolun öncesinde tüketilmesi gereken bir iç hukuk yoludur.
Süreyi kontrol edin
Hesaplamak için yasal süre aracını kullanabilirsiniz. Süre kritik olduğundan son güne bırakmayın.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.


